? -  ok. 10 000 r. p.n.e. − Atlantyda

W dwóch Dialogach Platona, Kritiasie i Timajosie jest mowa o Atlantydzie, lądzie między Europą a Ameryką, którym pierwotnie zarządzał Posejdon, a później jego potomkowie spłodzeni z ziemską kobietą. Był to ponoć ląd wielkości Australii czy Antarktydy, bogaty, o przyjemnym klimacie i początkowo dobrze rządzony przez mądrych królów. Bogactwo doprowadziło do moralnego upadku, ten − do gniewu bogów. Atlantyda zapadła się w otchłani morskiej. Spór o Atlantydę nadal trwa. Ciekawe są jednak podobieństwa kultur po obu stronach hipotetycznej Atlantydy: budowle piramidalne, mumifikacja, podobieństwo trzcinowych łodzi Egiptu starożytnego i południowej Ameryki, pechowa liczba trzynastka, typy meandrycznych ozdób, pierwiastek -atl w słowach Atlas, Atlantyk oraz Quetzalcoatl ("Pierzasty wąż") − aztecki bóg, który ponoć przywędrował do Ameryki ze wschodu.

Pierwszym, mitycznym królem Aten miał być Kekrops ((Κέκροψ)), syn Gai, półczłowiek-półwąż, który obwarował Akropol (pierwotna nazwa miasta i wzgórza - Kekropia). Za jego panowania Atena i Posejdon prowadzili spór o władze nad Attyką i o jego rozstrzygnięcie zwrócili się do Kekropsa. Posejdon w celu przypodobania się Kekropsowi sprawił, że na Akropolu wytrysnęła słona woda, natomiast Atena posadziła drzewa oliwne (rosło przy świątyni Erechthejon na Akropolu). Kekrops rozstrzygnął spór na korzyść Ateny, co straszliwie rozgniewało Posejdona, który zesłał na Attykę potop. Kekrops wprowadził kult Ateny i Zeusa, monogamię oraz palenie zwłok. Wynalazł pismo, ustanowił rytuał zawierania małżeństw i zniósł ofiary z ludzi. Miał jednego syna – Erysichtona i trzy córki: Aglauros, Herse i Pandrosos.

ok. 1600 r. p.n.e. 

Szczyt kultury minojskiej na Krecie

Legendarny król Minos stworzył pokojowo nastawioną kulturę na Krecie. Pałace budowano na planie labiryntu, tzn. z licznymi przybudówkami i rozgałęzieniami. Ok. 1425 r. p.n.e. stolica królestwa i pałac w Knossos zostały zburzone przez trzęsienie ziemi.

ok. 1600 - 1200 r. p.n.e. 

Potęga Myken

Miasto Mykeny na Peloponezie było stolicą rodu Atrydów, z którego wywodzili się dowódcy wojny trojańskiej Agamemnon i Menelaos.

ok. 1300 - 1200 r. p.n.e. 

Wojna trojańska

Syn króla Troi, Priama, będąc w gościnie u Menelaosa, pokochał jego żonę Helenę, z którą uciekł hańbiąc męża pięknej Heleny i prawa gościnności. Stało się to przyczyną wojny, która trwała dziesięć lat. Że nie był to tylko literacki wymysł Homera udowodnił niemiecki archeolog Heinrich Schliemann, który odkrył pod koniec XIX w. ruiny starożytnej Troi, a wśród nich bogaty skarb (tzw. "Skarb Priama"). Po II wojnie światowej skarb ten z Berlina został wywieziony do Moskwy i tam się znajduje. Do skarbu tego roszczą pretensje władze Grecji, bo to ich dziedzictwo kulturowe, Turcji, ponieważ Troja leży na dzisiejszych ich terenach, Niemiec, bo odkrywcą był Schliemann oraz Rosji, które "Skarb Priama" traktują jako kontrybucję wojenną za zniszczenie swoich dóbr kultury.

ok. 1200 r. p.n.e. 

Powrót Odyseusza do Itaki.

Po upadku Troi jeden ze zwycięskich wodzów, Odyseusz (Ulisses), długo wracał do ojczystej Itaki, w której czekała wierna Penelopa, co spisał Homer w Odysei. 

776 r. p.n.e. 

Pierwsze igrzyska olimpijskie

Ku czci Dzeusa odbywały się w Olimpii, mieście na Peloponezie, igrzyska sportowe, muzyczne i poetyckie. Po raz pierwszy poświadczone one zostały w roku 776 p.n.e. Od tego roku zaczęto też w starożytnej Grecji mierzyć rachubę czasu, przy czym, ponieważ igrzyska te odbywały się co cztery lata, również ten czteroletni okres między zawodami nazywano również olimpiadą. Na czas igrzysk ogłaszano "święty pokój", zabronione były wówczas wszelkie wojny, zwycięscy zaś zawodów honorowani byli przez miasta swojego pochodzenia w sposób wyjątkowy.

ok. 700 r. p.n.e. 

W Sparcie Likurg nadaje prawa

Spartańskie, czyli twarde, wojskowe wychowanie, wywodzi się od tegoż prawodawcy. "Lakoniczna mowa" (Spartanin = Lacedemończyk) to krótkie, wojskowe "Tak jest" wobec rozkazu przełożonego.

624 r. p.n.e. 

Reformy Drakona w Atenach

"Drakońskie prawo" to ustawodawstwo niezwykle surowe. Niemal za każde przewinienie przewidywał Drakon karę śmierci.

 594 r. p.n.e. 

Solon reformuje ustrój Aten

594 - 510 r. p.n.e. 

Okres tyranii w Atenach

Okres ten nazywamy czasem tyranów, ponieważ w wielu miastach-państwach greckich przejmowali władzę na drodze zamachu stanu, obalając rządy arystokracji. W Atenach władzę tyrańską przejął Pizystrat i jego synowie, natomiast obalili ich Harmodios i Aristogejton, którym Ateńczycy wystawili słynny posąg na Agorze.

 ok. 550 r. p.n.e. 

Krezus, najbogatszy król Lidii

Krezus, król Lidii (dzisiejsza zachodnia Turcja), jeden z najbogatszych  władców starożytności otrzymał wyrocznię w Delfach, że "zniszczy wielkie państwo", jeśli wyruszy przeciw Persom. Zrozumiał, że zniszczy Persję, wyruszył na wojnę, ale ... zniszczył swoje państwo.

510 - 507 r. p.n.e. 

Początki demokracji w Atenach

Klejstenes przegania z Aten tyrana Hippiasza i podejmuje reformę ustrojową, która staje się początkiem demokracji ateńskiej.

 490 r. p.n.e. 

I wojna perska. Bitwa pod Maratonem

Zwycięstwo Greków pod wodzą Miltiadesa ogłosił w Atenach posłaniec, który zmęczony biegiem 42 kilometrów z pola bitwy padł martwy. Na tę pamiątkę w odrodzonych Igrzyskach Olimpijskich odbywa się bieg maratoński na tym dystansie.

Ateńczycy wiedzieli, że olbrzymia Persja nie pogodzi się z klęską zadaną przez niedużą Grecję. Obie strony szykowały się do wojny. Delficką wyrocznię: "Należy bronić się za drewnianymi murami" Temistokles, jeden z wodzów greckich, zinterpretował jako "mur zbudowany z drewnianych okrętów", do czego przekonał Ateńczyków i wybudował nowoczesną flotę.

 480 r. p.n.e. 

II wojna perska
 
Bitwa pod Termopilami. Śmierć 300 Spartan pod wodzą Leonidasa w bitwie w wąwozie termopilskim.
Zwycięstwo floty morskiej Grecji pod Salaminą.

 457 - 404 r. p.n.e. 

Nieszczęsne wojny peloponeskie między Spartą a Atenami.

Trzy bratobójcze wojny peloponeskie, które opisał Tukidydes, stały się początkiem końca potęgi Aten. Osłabione klęskami ze Spartanami zaczęły chylić się ku upadkowi.

443 - 429 r. p.n.e. 

Demokracja ateńska Peryklesa

Ateński mąż stanu, Perykles, po raz pierwszy w historii Europy, kierował się zasadami "władzy ludu" dÁmoj - lud; krat…a - władza). Zgromadzenie Ludowe, najwyższy organ władzy w państwie, które prowadziło swoje obrady na Pnyksie, a potem też w teatrze Dionizosa, stał się wzorcem dla wszystkich ustawodawczych sejmów, parlamentów.

ok. 440 r. p.n.e. 

"Dzeus Olimpijski" Fidiasza

Jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy greckich, Fidiasz, otrzymał zamówienie wykonania posągu boga Dzeusa w świątyni w Olimpii. Wykonał go na konstrukcji drewnianej z płytek kości słoniowej pokrytych warstewką złota. Posąg zaliczany był do "7 cudów starożytności".

ok. 410 r. p.n.e. 

Okres świetności tragedii greckiej

Trzech najświetniejszych tragików greckich, Ajschylos, Sofokles i Eurypides, doprowadziło ten gatunek literacki na niedościgłe wyżyny kunsztu.

399 r. p.n.e. 

Stracenie filozofa Sokratesa

Ateński filozof Sokrates zostaje oskarżony o demoralizację młodzieży, skazany na śmierć, śmierć wykonana przez wypicie trującej cykuty. Mówi się o oświeconym okresie ateńskim, o demokracji, o tolerancji, a wyrok nader surowy, wręcz niezrozumiały. Platon, uczeń Sokratesa, w swych Dialogach przedstawia poglądy mistrza. Absolutnie nie zasługują na potępienie, co więcej, na śmierć. Niektórzy Sokratesa porównywali do Jezusa. Obaj nie pisali, a nauki spisali ich uczniowie; obaj głosili poglądy niewygodne dla "establishmentu"; obaj ponieśli śmierć za swe przekonania.

 353 r. p.n.e. 

Mauzoleum w Halikarnasie

Artemizja, siostra i żona Mauzolosa, perskiego satrapy w Karii (dzisiejsza zachodnia Turcja), po śmierci męża buduje wspaniały grobowiec (jeden z "7 cudów starożytności"), który stał się wzorcem dla wszystkich późniejszych monumentalnych grobowców - mauzoleów.

356 r. p.n.e. 

Spalenie Artemizjonu w Efezie

Świątynia Artemidy w Efezie, jeden z "7 cudów starożytności", stała się obiektem piromańskich zapędów niejakiego Herostratosa. Jak później wyznał na torturach, chciał zyskać przez ten czyn nieśmiertelną sławę. By uniemożliwić spełnienie tej nadziei, po wykonaniu kary śmierci na podpalaczu, mieszkańcy Efezu postanowili nigdy nie wymawiać imienia podpalacza. Historia jednak wskazuje, że niesławny czyn i imię Herostratosa nie poszły w zapomnienie.

 348 r. p.n.e. 

Śmierć Platona (428 - 348), najsłynniejszego przedstawiciela filozofii idealistycznej.

Platon, uczeń Sokratesa, założyciel słynnej przez ponad 900 lat Akademii, autor Dialogów, które do dzisiaj nie tracą na aktualności.

 338 r. p.n.e. 

Koniec niepodległości Aten

Filip II Macedoński, za którego czasów Macedonia rośnie w potęgę, w bitwie pod Cheroneą pokonuje i uzależnia Ateńczyków. Jest to kres świetności politycznej Aten.

356 - 323 r. p.n.e. 

Krótkie, ale niezwykłe życie Aleksandra Macedońskiego i potęgi jego władzy.

322 r. p.n.e. 

Śmierć Arystotelesa (384 - 322), najsłynniejszego przedstawiciela filozofii realistycznej. Najpierw był uczniem Platona, ale potem ich kierunki myślenia się rozeszły (F…loj Pl£twn, ¢ll' ¢me…nwn f…lh ¢l»qeia."Dobry przyjaciel Platon, ale lepszą przyjaciółką Prawda").

Na wyspie Rodos, u wejścia do portu, zbudowano olbrzymi posąg boga Heliosa, który został zaliczony do jednego z "7 cudów starożytności".

Na maleńkiej wyspie Faros, będącej częścią portu Aleksandria, zbudowano słynną latarnię morską, która również została zaliczona do jednego z "7 cudów starożytności".

 275 r. p.n.e. 

"Pyrrusowe zwycięstwo"

Król Epiru, Pyrrus, włączył się w wojnę Tarentu przeciwko Rzymowi. Po raz pierwszy Rzymianie ujrzeli w armii Pyrrusa bojowe słonie. Wygrał bitwę Pyrrus, ale z tak wielkimi stratami, że − jak stwierdził − "Jeszcze jedno takie zwycięstwo, a jesteśmy przegrani".

 ok. 215 r. p.n.e. 

Biblioteka Aleksandryjska

Dzięki poparciu greckiej dynastii Ptolemeuszy powstała w Aleksandrii słynna biblioteka licząca ok. miliona papirusowych zwojów z niemal wszystkimi dziełami starożytności. Biblioteka spłonęła w czasie oblężenia Aleksandrii w 48 r. p.n.e. w tzw. wojnie aleksandryjskiej.

Archimedes, słynny wynalazca (wielokrążek, śruba wodna), matematyk (początek rachunku różniczkowego), fizyk (słynne Heureka! po odkryciu prawa wyporu), mieszkał w Syrakuzach, mieście na Sycylii, które w czasie II wojny punickiej opowiedziało się po stronie Kartaginy. Jeden z rzymskich żołnierzy widząc uczonego rysującego jakieś plany na ziemi, zaczął deptać po rysunkach. Noli tángere círculos meos ! (Nie burz moich kółek!) miał zawołać rozzłoszczony Archimedes do nieuczonego żołdaka. Ten pchnął go mieczem i zabił.

146 r. p.n.e. 

Grecja staje się zależna od Rzymu

Był czas potęgi Grecji, ale w r. 146 najpierw padł Korynt przed legionami rzymskimi, a wkrótce cała Grecja stała się jedną z prowincji Imperium Romanum, zachowując jednak historyczną nazwę Achaja.

86 r. p.n.e. 

Ateny zniszczone przez Sullę

W czasie i po wojnie z Mitrydatesem Sulla, rzymski wódz i dyktator, niszczy Ateny.

Do VI w. n.e. obliczano lata od roku założenia Rzymu (a. U. c. = ab Urbe cóndita = od założenia Rzymu). Żyjący w VI wieku zakonnik Dionizy Exiguus postanowił wprowadzić "nową erę", obliczać od roku narodzenia Jezusa. Obliczył, że Jezus narodził się w 754 roku rzymskiej rachuby czasu, czyli w 754 r. od założenia Rzymu. Przy poparciu Kościoła uznano więc, że zerowy rok ery chrześcijańskiej to 754 r. a. U. c. Nową, chrześcijańską erę wprowadzono, ale znacznie później wykazano, że obliczenia przeprowadzone przez Dionizego są błędne.

ok. 50-53 r. – Apostoł Paweł w Atenach

W czasie swoich apostolskich podróży św. Paweł dotarł też do Aten (Dzieje Apostolskie 17, 15-33), gdzie dyskutował z Żydami w synagodze, z Ateńczykami na Agorze i Areopagu. Ateńczycy słuchali Pawła, ale wyśmiali, gdy mówił o zmartwychwstaniu. Na pamiątkę tych wydarzeń powstała nazwa ulicy św. Pawła nieopodal Agory i Areopagu.

ok. 50 Dionizy Areopagita

Wśród słuchaczy św. Pawła na Areopagu był Dionizy Areopagita i kobieta o imieniu Damaris (Dzieje Apostolskie 17, 33-34). Oni uwierzyli nauce św. Pawła i stali się jego uczniami. Dionizy stał się pierwszym biskupem Aten. Na pamiątkę tych wydarzeń powstała nazwa ulicy św. Dionizego Areopagity nieopodal Agory i Areopagu.

117-138 r. n.e.

W czasie panowania Hadriana Ateny odbudowywane i rozbudowane

Właśnie cesarz rzymski Hadrian (też Antoninus Pius i Marek Aureliusz) doceniali wartość Aten i on nie tylko restaurował stare zabytki, ale i rozbudował to miasto (Hadrianopolis), wznosząc wiele wspaniałych monumentów (m.in. Mury Hadriana z Bramą swojego imienia, Rynek Rzymski, Bibliotekę Hadriana)

W r. 269 i 396 n.e.

Ateny totalnie zniszczone przez ludy germańskie: Herulów i Wizygotów

Po tych najazdach Ateny nie potrafiły się już podźwignąć i miasto podbite, ujarzmione i zniszczone zaczęło chylić się ku upadkowi.

Ta szkoła, założona w Atenach ok. 387 p.n.e. przez Platona, zlikwidowana przez cesarza bizantyjskiego Justyniana w 529 r. n.e., istniała przez ponad 900 lat. Mieściła się w gaju poświęconym herosowi ateńskiemu Akademosowi (za Bramą Dipylońską, na północ od centrum Aten),  od którego imienia pochodzi jej nazwa. Zajmowano się w niej przede wszystkim filozofią i matematyką, a także retoryką i naukami przyrodniczymi. Legenda głosi, że widniał na niej napis: ἀγεωμέτρητος μηδεὶς εἰσίτω (niech nie wchodzi nikt nieobeznany z geometrią).

Od 1204-1460

Ateny ośrodkiem efemerycznych państewek krzyżowców

Księstwo Aten powstało po zdobyciu Bizancjum przez krzyżowców. Było lennem Królestwa Tesaloniki, obejmowało Attykę i Beocję w środkowej Grecji i północno-wschodnią część półwyspu peloponeskiego.

1460-1833

Grecja i Ateny pod panowaniem tureckim

W 1460 roku z rozkazu sułtana Mehmeda II ostatni książę Księstwa Ateńskiego, Franciszek, został zgładzony. Wraz z jego śmiercią przestało istnieć Księstwo Aten.

Po udanej odsieczy Wiednia w 1683, Austria, Polska z Litwą, Państwo Kościelne i Wenecja utworzyły koalicję antyturecką zwaną „Świętą Ligą”. W latach 1683-1699 toczyła się wojna Świętej Ligi, poszerzonej o sojusznicze państwo Rosję, z Imperium Osmańskim. W trakcie tej wojny w czasie oblężenia Akropolu, na którym w Partenonie Turcy utworzyli skład amunicji, kula Wenecjan uderzyła w tę świątynię i nastąpił potężny wybuch, który bezpowrotnie uszkodził monument Ateny.

17 marca 1821 wybuchło gwałtowne powstanie antytureckie. W okręgu Mani, na półwyspie Peloponez, zdobyto wszystkie trzy tureckie zamki garnizonowe. Następnie, 25 marca 1821, arcybiskup Patras, Germanos, wezwał wszystkich Greków do walki o wyzwolenie narodowe. Stąd 25 marca jest świętem narodowym, jednym z dwóch oficjalnych (drugie to dzień „Nie!”, 28 października, rocznica odrzucenia ultimatum Mussoliniego). Powstanie, po krwawych walkach, z pomocą Anglii, Francji i Rosji, doprowadziło w 1830 r. do odzyskania niepodległości przez niewielką część obecnego terytorium Grecji.

1834

Król Grecji, Otton I Bawarski (imię otrzymał po swoim stryju Ottonie I, królu Grecji), przeniósł stolicę z Nafplionu do liczących wtedy około 4 tysięcy mieszkańców Aten

W latach 1912-1923 trwała wojna grecko-turecka, w jej wyniku napłynęło do Aten prawie milion greckich przesiedleńców, dla których trzeba było w pośpiechu wybudować mieszkania. Stąd nastąpił bezprecedensowy rozrost greckiej stolicy i powstanie dzielnic nędzy - pierwszych slumsów, których resztki przetrwały na przedmieściach do dnia dzisiejszego.

1941 do 1944

Okupacja włoska i niemiecka.

12.X.1944

Do Aten wkroczyły oddziały brytyjskie, wyzwalając miasto.

Ateny były świadkiem narodowej tragedii Greków, czyli wojny domowej w latach 1944-1949 i zamachu stanu "czarnych pułkowników" w roku 1967.

2004

Ateny gospodarzem XXVIII Letnich Igrzysk Olimpijskich.